Yenidoğan dönemi, immunolojik özellikleri yönüyle enfeksiyona çok du-

yarlı olunan bir süreçtir. Prenatal, perinatal ve postnatal etkenler bebeğin du-

yarlılığını ve enfeksiyonların ağırlığını farklılaştırır. Annenin gebelik öncesin-

deki veya gebelik sırasındaki durumu, amniyos kesesinin açılma zamanı en-

feksiyona eğilimi arttırır. Doğum sırasında gelişen asfiksi, yapılan girişimler,

kateter uygulamaları riski arttıran faktörlerdir. Doğumun hemen sonrasında

bebeğin yıkanması veya ölçüm yapılırken hipotermiye dikkat edilmemesi,

transport gerektiren yenidoğanların uygun koşullarda gerçekleşmemesi, hi-

potermi, hipoglisemiden korunmamaları enfeksiyona zemin hazırlar. Sağlık

personelinin el yıkama gibi basit önlemlere dikkat etmemesi nozokomiyal en-

feksiyonu arttırır.

Bebeğin preterm veya düşük doğum ağırlıkta doğması, göreceli immün

yetersizliğin yanısıra, respiratuvar, nörolojik, hematolojik, metabolik sorunla-

rı da birlikte getirerek enfeksiyonun gelişmesini kolaylaştırırker tedavisini

zorlaştırmaktadır. Anne sütü ile beslenmenin enfeksiyondan koruduğunu,

özellikle kolostrumun bebek tarafından doğumdan hemen sonra alınmasının

unutulmaması gereklidir.

Yenidoğanda en çok yüzeyel enfeksiyonlar başvuru nedenidir. Bronkop-

nömoni, sepsis, üro-sepsis, menenjit gibi önemli enfeksiyonlar hastane koşul-

larında tedaviyi gerektirir.

İyi bakım verilen merkezlerde bile term bebeklerin %2.5'inde, pretermlerin

ise %2'sinde umbilikal enfeksiyon görülmektedir. Etkenlerin başında S.aureus,

ardından E.coli ve Klebsiella gelmektedir. Kültür alındıktan sonra 5 gün süre ile

topikal antibiyotik uygulaması çoğu kez yeterlidir. Sistemik enfeksiyondan

kuşkulanıldığında geniş spektrumlu antibiyotik gerekir.

Deri bakımınına dikkat edilmesi ile stafilokokların yol açtığı lezyonlarla

çok karşılaşılmaktadır. Birkaç intradermal bülden yaygın büllöz impetigoya

kadar değişen bir tablo gelişebilir. Antiseptik maddelerin kullanımı az sayıda-

kı lezyonları iyileştirmede yeterlidir. Yaygın enfeksiyonda ise sistemik vanko-

misin kullanılır.

Emzik-biberon kullanan bebeklerde daha çok görülen, ağız içinde, yanak

mukozası ve dildeki beyaz plaklarla beliren bir mantar enfeksiyonudur. Uzun

süre antibiyotik, steroid kullanılan, düşük doğum ağırlıklı bebeklerde sıktır. 7-

10 gün süre ile nistatin süspansiyonunun kullanımına iyi yanıt verir. Düşük

doğum ağırlıklı bebeklere profilaktik kullanımının etkisi kanıtlanmamıştır.

Yenidoğanların %12 kadarında konjuntivit hafif akıntıdan ağır pürülan

sekresyona değişen tipte görülür. En sık görülme nedeni profilaksi amacıyla

kullanılan gümüş nitratın yaptığı kimyasal konjunktivittir. Steril su veya se-

rum fizyolojik ile 4-6 saatlik aralarla göz temizliğinin yapılması yeterlidir.

Pürülan akıntıdan kültür yapıldığında, en sık üreyen mikroorganizmala-

rın başında S.aureus, E.coli gelmekte ise de, en önemli sırada gonokok ve kla-

midya enfeksiyonları vardır. Hafif akıntılarda steril su ile temizlik önerilir. Pü-

rülan akıntı artar, göz kapağında ödem ve kültürde üreme olursa tobramisin,

gentamisin 6 saatlik aralarla bir hafta kullanılır. Pomadlar irritasyon yaptığın-

dan damla seçilir. Epiforası olan yenidoğanlarda lakrimal kanalı açmak için

göz pınarına masaj uygulanır.

İlk gün gözlenen pürülan akıntı klamidya dışındaki mikroorganizmalarla

görülürken, klamidya enfeksiyonları daha çok 5. günden sonra belirti verir.

Anneden alınan öykü gonokok ve klamidya için yardımcı olabilir. Gram bo-

yamada gram negatif hücre içi diplokokların görülmesi ile intravenöz penisi-

lin 75.000 U/kg/g, iki dozda, 7 gün süre ile verilir. İlk 24 saat içinde saat başı

olmak üzere sonraki günlerde 4 saat arayla penisilinli göz damlası bir hafta

uygulanır.

Yenidoğanların %12 kadarında konjuntivit hafif akıntıdan ağır pürülan

sekresyona değişen tipte görülür. En sık görülme nedeni profilaksi amacıyla

kullanılan gümüş nitratın yaptığı kimyasal konjunktivittir. Steril su veya se-

rum fizyolojik ile 4-6 saatlik aralarla göz temizliğinin yapılması yeterlidir.

Pürülan akıntıdan kültür yapıldığında, en sık üreyen mikroorganizmala-

rın başında S.aureus, E.coli gelmekte ise de, en önemli sırada gonokok ve kla-

midya enfeksiyonları vardır. Hafif akıntılarda steril su ile temizlik önerilir. Pü-

rülan akıntı artar, göz kapağında ödem ve kültürde üreme olursa tobramisin,

gentamisin 6 saatlik aralarla bir hafta kullanılır. Pomadlar irritasyon yaptığın-

dan damla seçilir. Epiforası olan yenidoğanlarda lakrimal kanalı açmak için

göz pınarına masaj uygulanır.

İlk gün gözlenen pürülan akıntı klamidya dışındaki mikroorganizmalarla

görülürken, klamidya enfeksiyonları daha çok 5. günden sonra belirti verir.

Anneden alınan öykü gonokok ve klamidya için yardımcı olabilir. Gram bo-

yamada gram negatif hücre içi diplokokların görülmesi ile intravenöz penisi-

lin 75.000 U/kg/g, iki dozda, 7 gün süre ile verilir. İlk 24 saat içinde saat başı

olmak üzere sonraki günlerde 4 saat arayla penisilinli göz damlası bir hafta

uygulanır.

Sepsiste semptomların çok değişken oluşu, tanı koymayı güçleştirir. Em-

meye isteksizlik, renk değişiklikleri, solunum güçlüğü, apne sepsis belirtileri

olabileceği gibi metabolik sorunlar. Hipotermi, kardiyak hastalıklar ile karışa-

bilir. Laboratuvar bulguları da her zaman yol gösterici olmayabilir (beyaz kü-

re hücreleri >30.000/mm3-veya <5.000/mm3, C-reaktif protein >0.8 mg/dl,

mikroeritrosit sedimentasyon hızı > 15 mm/s, immatür/total lökosit > 0.2). En

güvenilir kanıt hemokültürde üremenin olmasıdır, ancak bazen klinik ve labo-

ratuvar olarak sepsis düşünülen bir bebekte üreme olmayabilir. Sepsisten şüp-

helenildiği anda bebeğin postnatal yaşı, gestasyon haftası ve prenatal, intra-

partum özelliklerine dayanılarak tedavi başlanır.

Yenidoğanda sepsis yaşamın ilk haftasında saptandığında erken sepsis

olarak adlandırılır. Etken mikroorganizmalar; GBS, gram-negatif bakteriler,

enterobakteriler ve L.monositogenez’dir (Tablo 1). Kültür sonuçları alınıncaya

dek, bu mikroorganizmalara etkili antibiyotikler ile tedaviye başlanmalıdır.

Penisilin veya semi-sentetik penisilin ile aminoglikozid kullanımı erken sepis

tedavisinde oldukça etkilidir. L.monositogenez için ampisilin penisiline oranla

daha etkilidir.

Sepsis belirtileri ilk haftada, 5-7 gün içinde ortaya çıkarsa geç sepsis olarak

tanımlanır ve tedavide hem erken sepsisten sorumlu mikroorganizmalara et-

kili hem de hastanede florasındaki ajanları (enterokoklar, stafilokoklar, psödo-

monas gibi) içeren antibiyotikler kullanılır. Penisilin veya semisentetik penisi-

lin ile aminoglikozid kullanılabileceği gibi, hastane florasının özelliklerine gö-

re değişiklikler yapılabilir. Nozokomiyal enfeksiyonlardan şüphelenildiğinde

örneğin psödomonas ürediği bilinen bir ünitede, tedaviye netilmisin ve ami-

kasin eklenebilir. Vankomisin ve aminoglikozid kombinasyonu stafilokoksik

enfeksiyonlarda seçilmelidir.

Üçüncü kuşak sefalosporinlerin kullanımı ancak kültür pozitifliği ile ka-

nıtlanmış sepsis tedavisinde kullanılmalıdır, çünkü bu ilaçlara karşı direnç ge-

lişmesi kolaydır. Sefalosporinler aminoglikozidlerle birlikte kullanılabilir.

Tablo 1. Yenido¤an döneminde görülen patojenler

Gram (+) koklar:         Koagulaz - stafilokoklar (S.epidermidis)
                                     B grubu streptokoklar
Gram (-) koklar:          Neisseria Meningitidis
                                     Neisseria Gonorrhoeae
Gram (+) çomak:         Listeria Monoctytogenes
Gram (-) enterik basil: E.coli
                                     Proteus sp
                                    Klebsiella sp
                                     Pseudomanas sp
Anaerobik bakteriler

ANTİBİYOTİK KULLANIMINDA YENİDOĞANA ÖZGÜ ÖZELLİKLER

• İlaç emilimi, dağılımı, metabolizması, atılımı

• Enzim olgunlaşmasında gecikme, hücre dışı sıvı fazlalığı

• Mide boşalması yavaş, pH alkali

• Barsak mukozasında artmış geçirgenlik, peristaltizm düzensiz (barsak

geçişi uzun)

• Parenteral ilaçların biyotransformasyonu: Glukuronil transferaz

• Hücre dışı sıvı hacmi

• Protein bağlama bölgesini ilaç afinitesi

• Glomerül filtrasyon hızı → ATB yarılanma ömrü

• Respiratuvar distres sendromu, hipotansiyon, hipoksemi → böbre

kan kan akımının az oluşu gibi nedenler yenidoğanda antibiyotik kullanımın

da dikkatli olmayı gerektiren faktörler olarak sıralanabilir.

YENİDOĞANDA SIK KULLANILAN ANTİBİYOTİKLER VE ÖZELLİKLERİ

• Streptokok, meningokok, L.monocytogenes, Treponema pallidum

• Bakteri duvar sentezini engeller

• Aninoglikozidlerle sinerjistik →pnömoni, sepsis, menenjit BOS’a geçi

iyi değil

• Kristalize, prokain, benzatin

• Oral penisilin yeri yok

• Alerjik reaksiyon görülmemektedir.

• Sepsis, pnömoni: <1 hafta: 50-100000 Ü/kg/gün IV-IM, 12 saat ara ile

>1 hafta: 50-100000 Ü/kg/gün IV-IM, 6, 8 saat ara il

0-14 gün

• Menenjit 100-150 000 Ü/kg/gün IV-IM,

Penisiline oranla daha geniş spektrumlu (Enterekoklar, L.monocytogenes,

Haemophilus, E.coli, Proteus)

• Aminoglikozidler ile sinerji

• Oral kullanım önerilmez

• Sepsis 50-100 mg/kg/doz IV-IM, 12 saat ara ile

>1 hafta 8 saat ara ile

• Menenjit 75-100 mg/kg/doz IV-IM 6 saat ara ile

Penisilin türevi

• P.aeruginosa, proteus

• Aminoglikozidler ile

<1 hafta 100 mg/kg/gün IM,IV; 12 Saat ara ile

>1 hafta <2000 g → 8 saat ara ile

• >2000 g → 6 saat ara ile

Geniş spektrumlu (Gram negatif ve pozitif) semisentetik penisilin

• Aminoglikozidlerle → P.aeruginosa

• BOS’a geçiş sınırlı

• 75 mg/kg/doz IV-IM

< 1 hafta: 12 saat ara ile

>1 hafta: 8 saat ara ile

• Geniş spektrumlu semisentetik penisilin

• K.pneumonia ve P.aeruginosa, bir kısım anaeroblar BOS’a geçiş sınırlı

• 50-100 mg/kg/doz; IM-IV; preterm+ < 1 hafta → 12 saat ara ile

preterm+ > 1 hafta → 8 saat ara ile

term + < 1 hafta → 8 saat ara ile

term + > 1 hafta → 6 saat ara ile

13

Sefoperazon, sefotaksim, seftriakson, seftazidim H.influenzae, gonokok,

meningokok, gram (-) enterokok Seftazidim, sefoperazon → anti-Pseudomo-

nas aktivite L.monocytogenes etkili değil.

• BOS’a geçiş çok iyi

• Sefotaksim: en sık kullanılan

<1 hafta 100 mg/kg/gün; 12 saat ara ile IV

>1 hafta; < 2000 gr: 150 mg/kg/gün; 12 saat ara ile IV

>2000 g: 150 mg/kg/gün; 8 saat ara ile IV

• Menenjit: 200 mg/kg/gün; 6 saat ara ile IV

• Seftriakson: tek doz (uzun yarı ömür)

• Hiperbilirübinemi ! !

• K vitamin metabolizmasını bozar

50-100 mg/kg/doz, 24 saat ara ile; IV, IM

Seftazidim: L.monocytogenes ve Enterokoklar’a etkili değil. İnisyal tedavide

kullanılamaz.

• P.aeruginosa + + +

• < 2000 gr < 1 hafta: 100 mg/kg/gün; 12 saat ara ile; IM,IV

>1 hafta 150/mg/kg/gün; 8 saat ara ile; IM, IV

>2000 gr Aynı şema

Sefoperazon: Yenidoğan deneyimi kısıtlı

• 25-50 mg/kg/doz; IM, IV; 12 saat ara ile

• Gram (-) mikroorganizmalara etkili Aminoglikozidlere benzer etki

• Santral Sinir Sistemine geçiş

• Nefrotoksisitesi ve ototoksisitesi yok

• Ampisilin ile birlikte → P.aeruginosa

• <2000 gr <1 hafta: 60 mg/kg/gün; 12 saat ara ile; IM, IV

>1 hafta: 90 mg/kg/gün; 8 saat ara ile; IM, IV

<1 hafta ara ile 90 mg/kg/gün; 8 saat ara ile IM,IV

>2000 gr >1 hafta: 120 mg/kg/gün: 6 saat ara ile; IM, IV

• Karbenepem grubu

• Aerobik, anaerobik; Gram (+) ve (-)

• Aminoglikozidler ile beraber → P.aeruginosa, S.auerus

• Meningeal enflamasyon → BOS’a geçiş iyi

• Diyare, trombositoz, tromboflebit, karaciğer enzimlerinde artış

• Candida ile kolonizasyon veya direçli suşların gelişimi. Rutin tedavide

yeri yok

• 25 mg/kg/doz: 12 veya 6 saat ara ile; IM, IV

• Aerobik, anaerobik, Gram (+) basil ve koklara etkili Gram (-) lere etki-

siz

• Metisiline dirençli stafilokoklar

• Ototoksik, nefrotoksik

• Nötropeni, flebit

• 27-34 gestasyon haftası: 15 mg/kg/doz; 18 saat ara ile; IV

35-42 gestasyon haftası: 15 mg/kg/doz; 12 saat ara ile; IV

>43 gestasyon haftası: 15 mg/kg/doz; 8 saat ara ile; IV

• İnisyal tedavide → Ampisilin ile birlikte → B grubu streptokoklar,

• Menenjitte (Gram (-) bakteri) → 3. Kuşak sefalosporinler ile nefrotok-

sisite, ototoksisite

• Geçici silendirüri ve proteinüri

• Asidoz, hipovolemi, hipoalbüminemi, Furosemid, İndometazin

• Gentamisin: term< 1 hafta: 2.5 mg/kg/doz; 12 saat ara ile

term> 1 hafta: 2.5 mg/kg/doz; 8 saat ara ile

< 35 gestasyon haftası: 2.5 mg/kg/doz; 18 saat ara ile

< 28 gestasyon haftası; 2.5 mg/kg/doz; 24 saat ara ile

• IM veya 30 dak IV perfüzon maksimum doz: 6 mg/kg/gün

• Tobramisin: Gentamisin ile aynı

• Netilmisin: term: 4-6 mg/kg/gün; 12 saat ara ile

preterm< 1 hafta 3 mg/kg/doz yükleme

2 mg/kg/doz; 12 saat ara ile

preterm > 1 hafta 3 mg/kg/doz; 8 saat ara ile

• Amikasin: > 35 gestasyon haftası

<1 hafta 7.5 mg/kg/doz; 12 saat ara ile

>1 hafta 7.5 mg/kg/doz; 8 saat ara ile

30-34 gestasyon haftası

<1 hafta 10 mg/kg/doz; 24 saat ara ile

>1 hafta 7.5 mg/kg/doz; 12 saat ara ile

<29 gestasyon haftası

<1 hafta 7.5 mg/kg/doz; 24 saat ara ile

>1 hafta 10 mg/kg/doz; 12 saat ara ile

Erken Bafllang›çl› Sepsis

• B grubu streptokok. E.coli, L.monocytogenes

• Ampisilin + aminoglikozid

• En sık Gentamisin; Tobramisin ve Amikasin dirençli suşlarda

• Menenjit var ise → 3. jenerasyon Sefalosporin (Sefotaksim)

Geç Bafllang›çl› Sepsis

• Yukarıdaki patojenler, Menenjit + + +

3. Jenerasyon Sefalosporin + Ampisilin

• Nozokomiyal geç başlangıçlı sepsiz

• Koagulaz (-) stafilokoklar, enterokoklar, Gram(-) enterik basiller, Man-

tar

• Vankomisin: Tüm stafilokoklar, streptokoklar, birçok enterokok

• Sefotaksim, seftriakson: B grubu streptokoklar, birçok gram (-) enterik ba-

sil

• Seftazidim aminoglikozid: Pseudomonas

Sulfonamidler: Yüksek albümin afinitesi (hiperbilirubinemi)

Tetrasiklinler: Dişlerin geri dönüşümsüz renk değişimi prematürelerde ke-

mik büyümesini inhibe eder.

Kinolonlar: Epifiz kıkırdağı gelişimini bozar.

Sonuç olarak, yenidoğanda fizyolojik özelliklerine uygun düşünerek, ge-

rekmedikçe antibiyotik kullanılmamalıdır.

Antibiyotiğe karar verildiğinde, uygulama yolu, süresi, dozu bebeğin du-

rumuna ve mikroorganizmanın özelliklerine göre düzenlenmelidir.

Çocuklarda Akılcı Antibiyotik Kullanımı